Şirket nedir?

En az iki kişinin emek ve sermayelerini ortak bir gaye uğruna birleştirmeleriyle doğan bir kuruluştur. Günümüzün büyük bir hızla gelişen ticaret hayatında tek kişinin varlığı, hem emek, hem sermaye bakımından mahkum olduğu için daha büyük işler başarabilmek, büyük hedeflere ulaşabilmek için insanların maddi ve manevi güçlerini bir araya getirmesi şarttır. İşte bu sosyal ihtiyaç, şirketlerin kurulmasına yol açar.

Şirketlerin kurulması, çeşitleri, kanunlarla belirtilmiştir. Bir kuruluşun şirket olabilmesi için ticari ve İktisadi gayesi olması gerekir. Aksi halde bu gibi kuruluşlar, şirket değil, dernek sayılır. Bir şirkete katılacak olan şahısların sermayelerini ne şekilde koyacakları, ne şekilde çalışacakları, kazancı ne şekilde paylaşacakları, şirketin hangi şartlar altında sona ereceği özel kanunlarla belirtilmiştir. Şirketlerin çeşitleri de yine kanun maddeleriyle aşağıda göstereceğimiz beş bölüme ayrılmıştır.

Anonim şirketler

Sermayeleri en az 500.000 lira olur. Ufak sermayelerin birleşmesiyle meydana gelir. Hisse senetlerinin değeri 500 ile 5.000 lira arasında değişir. Bu gibi şirketlerin sorumluluğu sermayelileriyle sınırlıdır. Ortaklar da ancak taahhüt ettikleri sermaye nispetinde sorumluluk yüklenirler. Bir anonim şirket kurulunca bulunduğu yerin ticaret siciline kaydedilir, durum Türk Ticaret Sicili gazetesiyle ilan edilir. Her anonim şirketin bir genel kurulu, bir yönetim kurulu, bir de denetçileri vardır. Anonim ortaklıklar İşlerini geliştirebilmek için tahvil de (borç senedi) çıkarabilirler.

Kolektif şirketler

Bu şirket çeşidi de ticaret siciline kaydedilir. Şirket mukavelesine ortakların hüviyeti yazılır, İmzaları noterce tasdik edilir. Mukavelede aksine bir kayıt yoksa her ortak, şirketi tek başına idare edebilir. Mukavele ancak oy birliğiyle değiştirilebilir. Bu tip şirkette ortaklar, borçlarına karşı bütün varlıklarıyla sorumludur.

Komandit şirketler

Bu tip şirkette ortaklardan bir veya birkaçının sorumluluğu sınırsız, diğerlerininki sınırlıdır. Sorumluluğu sınırsız olan ortaklara «komanditer ortak» denir. Bunlar şirketin işlerini görmeye mecbur değildir. Diğerlerinin yaptıkları işleri de engelleyemezler. Bunların ancak yıl -sonunda bilançoyu inceleme hakları vardır. Komandit şirketler bir ticari müesseseyi ticari bir unvan altında işletmek için kurulur.

Limited şirketler

Ortaklarının sayısı 50yi geçmeyen şirketlerdir. Ortakların sorumluluğu sınırsız değildir. Bir limited şirket mukavelesi yapılınca Ticaret Bakanlığından izin alınarak diğerleri gibi ticaret siciline kaydettirilir. Aksine bir karar almadıkları takdirde, bir limited şirketin ortaklarından her biri, müdür sıfatıyla şirketi idareye, yetkili ve mecburdur.

Kooperatifler

Bu tip şirketler kendi ortaklarının maddi menfaatleri, geçimlerine ait ihtiyaçları karşılamak için kurulur. Bu tip şirketlerde ortakların sorumluluğu sınırlı veya sınırsız olabilir, bu da şirketin mukavelesinde belirtilir. Kooperatifler en az 7 kişiyle kurulur. Hiç bir'ortak 5.000 liradan fazla hisse sahibi olamaz. Yalnız konu yapı işleriyse o zaman bu oran 15.000 liraya kadar çıkar. Kooperatifler, istihsal (üretim) istihlak (tüketim) ve yapı kooperatifleri, kredi ve kefalet kooperatifleri olarak dörde ayrılır.

Tarihçesi

En genel anlamıyla, iki ya da daha çok kişinin kazanç sağlamak amacıyla mallarını ve emeklerini bir araya getirmesidir. İnsanların belirli bir kazanç sağlamak amacıyla ortak olmaları çok eskiçağlara dayanır. Eski Yunan ve Fenike'de tüccarlar denizaşırı ticaret yapmak için ortak tekne yaptırır ya da ortak olarak belirli malları alıp satabilirlerdi. Ama bu ortaklıkların yasal kurallara bağlarıması ve iş yaşamında bugünkü yerini alması uzun bir süre sonra gerçekleşti.

15. yüzyılda İngiltere'de artık "sınırlı sorumluluk" ilkesi kabul edilmişti. Sınırlı sorumluluk ilkesiyle, şirket ortaklarının şirketin borçlarından sorumlulukları koydukları sermaye miktarıyla sınırlarıdı. Oysa daha önce, ortaklar bu borçlardan tüm mal varlıklarıyla sorumlu olurlardı. Bu ilke, modern şirketlerin kurulmasını hızlarıdıran önemli bir adım oldu. İş yapmak isteyenler yalnızca yatırdıktan parayı yitirmeyi göze alıyor, kendi servetleri ise tehlikeye girmiyordu. Bu dönem, tüccarların zenginleştiği, denizaşırı keşiflerin ve ticaretin yeni iş olanakları sunduğu bir dönemdi.

Hükümetler de ticaret yoluyla ülkelerini güçlendirmeyi ve geliştirmeyi hedefliyorlardı. Böylece devlet öncülüğünde, özel sermayeye dayalı ilk anonim şirketler kuruldu. Doğu Hint Kumpanyası, Hudson Körfezi Kumpanyası, Massachusetts Koyu Kumpanyası gibi bazı şirketlere krallık izniyle bazı özel haklar tanındı. Bu haklar arasında, ticaret yaptıkları yörelerde tekel olma, bu bölgelerde yasa yapma ve uygulama hakları ile silahlı güç oluşturma yetkisi sayılabilir. Bu şirketler bir yandan ticaret yaparak zenginleşirken, öbür yandan da devletin bir kolu gibi çalıştı.

17. ve 18. yüzyıllar boyunca Amerika ve Asya'nın keşinde, sömürgeleştirilmesinde ve yönetiminde önemli roller üstlendi. Devletten bağımsız özel şirketlerin gelişimi uzun zaman aldı. 19. yüzyılın ortalarında yapılan yasal düzenlemelerle yaygınlık kazanan sınırlı sorumlu anonim ve limited şirketler, 20. yüzyılda batı sanayi toplumlarımn iş yaşamında etki ve büyüklük açısından üstün bir konuma geldiler.

Türkiye'de şirketler

Şirketlerin örgütlenme biçimleri, kuruluştan ve yapılan her ülkenin kendi yasal düzenlemesine bağlıdır. Türkiye'de şirketler, adi şirketler ve ticari şirketler olarak iki grupta toplanabilir. Adi şirketler Borçlar Kanunu' na, ticari şirketlerse Türk Ticaret Kanunu'na göre düzenlenmiştir. Adi şirketlerin öbürlerinden temel farkı tüzel kişiliğinin olmayışıdır. Tüzel kişilik yasayla ya da yasamn verdiği yetkiye dayanarak oluşturulur.

Belirli bir amaç için kurulmuş dernek, vakıf, şirket ya da kurum gibi özel bir varlığı olan tüzel kişiler, gerçek kişinin yani insanın sahip olduğu mülk edinmek, ticaret yapmak ve borç altına girmek gibi bazı haklarla donatılmıştır. Tüzel kişilerin, kendini oluşturan mal ve bireylerden bağımsız bir varlığı olduğu kabul edilir. Yasada ve uygulamada, bu mal ve insan topluluğu tek bir kişi olarak ele alınır. Adi şirket, birden çok kişinin, yasalarca yasaklarımamış her türlü konuda, emek ya da mallarını birleştirerek oluşturdukları bir ortaklıktır.

Ortakların tümü şirketin tüm borçlarından ayrı ayrı sorumludur. Tüzel kişilikleri olmadığı için, adi şirketler ayn bir varhk olarak değerlendirilmez. Şirketin yapacağı işlemlerde ortakların ayrı ayrı onayı alınır. Ayrıca şirket aleyhine olan soruşturmalarda da her ortak için ayrı soruşturma açmak gerekir. Şirketin yönetiminden de, kural olarak tüm ortaklar sorumludur. Ortaklık sözleşmesi yazılı biçime bağlı değildir, yani yasal olarak belirli kurallara uygun biçimde yazılması gerekmez.

Sözlükte "şirket" ne demek?

1. Ortaklık.

Cümle içinde kullanımı

İtalya'da büyük bir şirketin acentasıyım ben...
- R. Enis

Şirket kelimesinin ingilizcesi

n. company, firm, corporation, establishment, concern, house
Köken: Arapça

Şirket ne demek? (Ekonomi)

(Company, partnership) iki veya daha fazla sayıda kişinin bir ekonomik veya ticari faaliyette bulunmak için sermaye ve emeklerini koymaları ile oluşturdukları topluluklardır. Şirket yerine ortaklık da denebilir. Şirkete emek ve sermayelerini koyanlara "ortak" denir. Şirketler adi şirketler ve ticaret şirketleri diye ikiye ayrılırlar. iki ya da daha fazla sayıdaki kişinin, ortak bir amaca ulaşmak üzere emek ve mallarını birleştirmeleri veya borçlanmaları ile "adi şirket" sözleşmesi oluşmuş sayılır (TK, m. 520) Adi şirketin özellikleri şunlardır : Tüzel kişiliği yoktur, bütün kararlar ortakların oy birliğiyle alınır, her ortağın şirket işlerini denetleme hakkı vardır. Ticaret şirketleri ise Ticaret Kanunumuzda sayılmıştır. Bu şirketler şunlardır : Kollektif şirket, adi Komandit Şirket, sermayesi paylara bölünmüş Komandit Şirket, Anonim Şirket ve kooperatif Şirket. Ticaret şirketlerinin bazı ortak özellikleri şöyle belirtilebilir: Her ticari şirket tüzel kişiliğe sahiptir. Şirket sözleşmesinde belirtilen konular çerçevesinde kalmak koşuluyla ticaret şirketleri hak ehliyetine ve medeni haklan kullanma ehliyetine sahiptirler. Tescil edildikleri andan itibaren "tacir" sıfatım kazanırlar. Şirket türüne göre ortakların şirket borçlanna karşı sorumluluklarının derecesi değişir. Herhangi bir ortaklık, Ticaret Kanununda belirtilen ortaklık tiplerinden hiçbirisinin özelliklerini taşımıyorsa adi ortaklık sayılır. Ticaret Kanunumuza göre hisse senedi ihraç ederek tasarruf sahiplerinden fon sağlayabilen ticaret şirketlerine sermaye şirketi denir. Anonim şirketlerle sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler, kooperatif şirketler ve limited şirketler bu gruba girer. Kollektif şirketler ve adi komandit şirketler ise şahıs şirketi durumundadır. Bu şirketlerde ortaklar, şirketin borçlarından dolayı tüm malvarlıklanvla sorumludurlar. Oysa sermaye şirketlerinde ortaklar yalnızca koydukları sermaye paylan ölçüsünde sorumlu olurlar (Bkz. Sınırlı Sorumluluk).

Son eklenenler

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç